واژه ی خلاقیت یکی از مفاهیم مهم در تعیین جایگاه افراد در زندگی است. ذهن و فکر خلاق چه در حوزه ی بیزنس و کسب کار، چه در حوزه ی فردی و زندگی شخصی می تواند مسیر زیستن در این دنیا را برای همیشه در یک فرد تغییر دهد. خلاقیت مهارتی اکتسابی است که هر فردی در هر سطح هوشی که باشد می تواند آن را در خود پرورش دهد.
اصول و مفهوم خلاقیت چیست ؟
خلاقیت به معنای ارائه ی راهکار و ایده ای جدید که بتواند نتایج متفاوتی را رقم بزند است. به طور مثال شما برای معرفی و فروش محصول و خدمات خود می توانید خیلی ساده و با ذکر شاخصه ها و معرفی معمولی آن فروشش را انجام دهید و یا می توانید با اضافه کردن چاشنی خلاقیت فروش خود را چند برابر کنید. مثلا محصولی را تصور کنید که با یک بسته بندی کاملا معمولی در بازار ارائه می شود با محصولی که با بسته بندی جذاب و خلاقانه در بازار به فروش می رسد.
اهمیت داشتن ذهن خلاق در مراحل مختلف زندگی
- خلاقیت لازمه ی حل مسائل سخت و به ظاهر پیچیده است. بحران های جامعه از مسائل و مشکلات مالی تا آسیب های زیست محیطی و طبیعی تنها با ذهن خلاق و مبتکر رفع می شود. ذهنی که پرورش نیافته است و هیچ نوآوری ندارد حتی در انجام امور روزمره ی خود هم بازمی ماند.
- خلاقیت در دنیای امروز با توجه به سرعت پیشرفت تکنولوژی و فناوری بسیار اهمیت دارد و بدون فکر خلاق در هیچ زمینه ای با وجود گوناگونی راه ها و ایده ها پیشرفتی در زندگی حاصل نمی شود.
- ارتقای یک کشور مستقیم به سطح ابتکار و خلاقیت افراد آن جامعه بستگی دارد. در بازار های رقابتی در جهان خلاقیت حرف اول را می زند.
- خلاقیت ابزار هایی مثل هوش مصنوعی به هیچ عنوان با خلاقیتی که در ذهن و فکر یک انسان طراحی و پرورش می یابد قابل مقایسه نیست. خلاقیت انسانی است که موجب خلق دنیای هوش مصنوعی می شود.
- خلاق بودن در بیزینس و کسب و کار می تواند ریشه ی فقر بخشکاند و وضعیت مالی را بهبود دهد. مردم به دنبال محصولات و خدماتی هستند که با خلاقیت ارائه می شوند. ذهن خلاق یک کارفرما و حتی کارمندی مبتکر از تولید خود محصول مهم تر است و می تواند آینده ی یک شرکت را تضمین کند.
ذهن و فکر خلاق چه ویژگی هایی دارد ؟
- افرادی که معمولا جستجوگر و کنجکاو هستند و مدام در ذهن خود سوالاتی در مورد موضاعات مختلف دارند؛ معمولا ذهنی با ایده های خلاقانه تر دارند.
- ذاتا افرادی که ریسک پذیری ندارند در نتیجه نمی توانند ذهنی خلاق داشته باشند و ایده های موثر خود را به اجرا در بیاورند. البته خلاقیت و ریسک پذیری به این معنا نیست که بدون در نظر گرفتن جوانب صرفا برای اجرای ایده ی نو دست به هر کاری بزنند. بیگدار به آب زدن می تواند ایده ی نو را به نابودی بکشاند. بنابراین در کنار داشتن شهامت ریسک پذیری لازم است تمامی عواقب آن موضوع را بسنجید. بودن در منطقه ی امن ذهن شمار منفعل نگه می دارد.
- توانایی پذیرش شرایط از جمله پذیرش شکست یکی از ویژگی های افرادی است که ذهن خلاق دارند. ذهن ترسو و کمال گرا معمولا حتی اگر ایده ای نو و جدیدی در ذهن داشته باشند هیچ گاه نمی توانند آن را به عرصه ظهور برسانند.
- نگرش باز و وسیع به مسائل یکی دیگر از ویژگی های افکار خلاق و ذهن فعال است. بررسی و توجه به ابعاد مختلف برای حل یا کشف و حتی رد کردن یک مسئله باعث بروز خلاقیت و ابتکار در آن موضوع می شود.
- ذهن و افکار خلاق انتقاد پذیر است. فردی که فکری آزاد و مبتکر دارد معمولا نقد ها را می شنود و از آن به جهت بهتر کردن ایده ی خود استفاده می کند.
- ذهن خلاق موضوعاتی که شاید به ظاهر با هم بی ربط باشند را در کنار می چیند و از آن ایده ی نو و جدید دیگری بیرون می کشد. بهرگیری از طبیعت در معماری های ساختمان ها یا بهرمندی از موسیقی در مسائل روانشناسی حاصل یک ذهن خلاق است.
تاثیرات ذهن خلاق و مبتکر در کار و مراحل مختلف زندگی
- گرفتن تصمیماتی عاقلانه و هوشمندانه تر از تاثیرات خلاقیت ذهنی است. رسیدن و به اجرا درآوردن راه حل هایی که ممکن است از دیدرس ذهن های عادی به دور باشد.
- سرعت بخشیدن و بهبود عملکرد در سیستم های مختلف یکی از اثرات ذهن توانمند و خلاق است. خلاقیت، بهروری از یک محصول یا خدمات را بالاتر می برد و احساس رضایت عمومی را افزایش می دهد.
- پرورش خلاقیت در ذهن و فکر باعث ساختن یک شخصیت مقتدر و شجاع با روحیه ی بالا می شود.
- ایجاد مزیت رقابتی در بازار های داخلی و حتی جهانی با خلاقیت اتفاق می افتد تاثیرات ذهن افراد خلاق می تواند مسیر زیستی و زندگی کل مردم دنیا را تغییر دهد.
- بالا رفتن سطح کیفی و حتی کمی و رفاهی مردم یک جامعه بستگی به نوآوری و خلاقیت ذهنی افراد به ویژه کارآفرینان و کارکنان آن جامعه دارد.
- توسعه ی خلاقیت باعث رشد و شکوفایی افراد می شود. بروز خلاقیت در یک فرد و به عرصه رساندن آن زندگی را دگرگون می کند.
- ایجاد فضای صمیمی تر و روابط عاشقانه تر با اعضای خانواده یکی از تاثیرات فکر خلاق می باشد. ارائه ی روش جدیدی برای بهبود روابط در مسائلی مانند صحبت با همسر و بیان احساسات درونی تربیت فرزندان حاصل ذهن خلاق است
- جلوگیری از بروز حواس پرتی، استرس، افسردگی و فرسودگی ذهن از آثار اکتیو و خلاق نگه داشتن ذهن است. با یادگیری مهارت خلاقانه فکر کردن می توانید از آسیب های روانی جدی در درون خود جلوگیری کنید.
اقدامات مهم جهت پرورش ذهن و افکار خلاق
- معاشرت با افرادی که خالق و مبتکر ایده های نوین هستند و خلاقانه مهارت های خود را نمایش می دهند.
- با ترس های خود مواجهه انجام دهید. ترس از شکست ترس، نادیده گرفتن شدن توسط دیگران و ترس از قضاوت شدن همگی موانعی هستن که باعث سرکوب خلاقیت در افکار شما می شود. برای اهداف خود ارزش قائل شوید و به ایده های نوین خود ایمان داشته باشید. شما چه فکر خلاقانه ی خود را نمایش بگذارید چه آن را در نطفه خفه کنید؛ در هر صورت مردم نظراتی متفاوتی خواهند داشت.
- مطالعه کردن و آموزش دیدن در حوزه های مختلف باعث می شود با ورودی های جدید جرقه های نو در ذهن شما زده شود.
- برای ساخت ذهن خلاق و ارائه ی ایده های خود همواره دست به قلم باشید. هر زمان فکر تازه به ذهن شما رسید آن را بنویسد تا بعدا بتوانید از آن بهرمند شوید.
- برای خلق ذهن خلاق گام های کوچک بردارید. اقدام کردن ذهن کمال گرای شما را منعطف می کند و باعث پرورش افکار خلاقانه می شود.
- ورودی های ذهن خود را کنترل کنید. اگر ذهن شما مدام در معرض اخبار و ورودی های مختلفی مخصوصا منفی قرار گیرید مانع بروز خلاقیت در افکار شما می شود. در طول شبانه روز برای آرام گرفتن ذهن دقایقی را خلوت کنید و ورودی جدیدی به ذهن وارد نکنید. مدیتیشن یکی از راه های بروز خلاقیت در ذهن است.
- کنترل اضطراب و استرس نفس بسزایی در شکل گیری افکار مبتکرانه دارد. با ذهن مشوش و درون ناآرام جایی برای خلق و طراحی ایده های نو نمی ماند. بنابراین سعی کنید به جای دامن زدن به مواردی که استرس را در درون شما فعال می کند با ذهنی آرام به دنبال راه حل باشید.
- ذهن انسان مثل یک موم است. فرم دادن و شکل دادن به این ذهن در دوران کودکی تا نوجوانی انجام می شود. برهه ای که افراد معمولا مشغول به تحصیل در مدارس هستند. بنابراین سیستم آموزشی یک کشور نفش بسزایی در پروراندن ذهن خلاق دارد. در کنار مدرسه دانشگاه، فضای کاری و مدیران در ادارات و شرکت ها می توانند ذهن های خلاق را شکوفا کنند یا آن را به انزوا بکشانند.
راهکار های علمی و تکنیکی برای افزایش مهارت خلاقیت در ذهن
علاوه بر اقدامات که بالاتر به آن اشاره شد تکنیک و راهکاریی کاربردی و علمی وجود دارد که به آن اشاره خواهیم کرد.
تکنیک طوفان و بارش فکری :
در این تکنیک با وجود این که کیفیت پایین می آیید ولی این که شما در زمان کوتاه ایده ی نو را از ذهن خلاق خود به اجرا در می آورید باعث می شود سد های کمال گرایی و ذهن محدود شکسته شود و خلاقیت جایی برای ابراز وجود داشته باشد.
تکنیک تفکر واگرا و دوری از تفکر همگرا :
فندانسیون و یکی از اصول و پایه های مهم شکل گیری تفکر و ذهن خلاق بهرگیری از تفکر واگرا است. این تکنیک به معنای ایجاد و در نظر گرفتن پاسخ های زیاد و گوناگون به یک سوال و مسئله است. در نظر گرفتن راه های متفاوت باعث می شود ذهن از یک خط فکری ثابت بیرون بیاید و خلاقیت در آن رشد کند. برعکس تفکر همگرا که فقط یک پاسخ را در نظر می گیرد.
تکنیک تبدیل یک خبر به سوال برای خلاقیت در ذهن :
یکی از راه هایی که می توان خلاقیت را در ذهن گسرش داد؛ تبدیل یک خبر در حال وقوع به یک سوال که می تواند مسیر اتفاق را تغییر دهد. مثلا ( گل رز سریع خشک می شود و از بین می رود) به سوال ( چطور می شود عمر یک گل رز را افزایش داد ) با این پرسش ذهن خلاق با روشی خاص می تواند گل رز را جاودانه کند.
تکنیک تجسم خلاق :
تصویری سازی ایده به صورت کاملا واضح و شفاف و دقت در جزییات آن حتی در رنگ ها باعث افزایش ذهن و تفکر واگرا و خلاق می شود.
تکنیک شش کلاه برای افزایش خلاقیت :
بررسی شش گانه برای حل یک مسئله به تقویت تفکرا واگرا و در نتیجه داشتن ذهنیت خلاق کمک می کند.
کلاه آبی : نشانه ی نتیجه گیری و پاسخ برای حل یک مسئله است.
کلاه سیاه : در نظر گرفتن جوانب احتیاط و توجه به نقد ها و خطرات احتمالی که ممکن است ایجاد شود.
کلاه زرد : بررسی تمام فواید و مزایا و همچنین علت هایی که حل آن مسئله را اهمیت می بخشد.
کلاه قرمز : در نظر گرفتن شهود و بیان احساسات در حل مسائل بسیار اهمیت دارد.
کلاه سفید : تمرکز و بررسی تمامی حقایقی که به آن دست پیدا کرده کرده ایم.
کلاه سبز : خلاقیت در انجام مسائل و بررسی زوایای مختلف که باعث ذهنیت آزاد و خلاق می شود.
مراحل رسیدن به ذهن و ایده ای خلاق و نو
- مرحله اول : زمانی که فرد به دنبال اجرا و خلق ایده ای خلاقه است ناخودآگاه اگر به نتیجه ای تازه نرسد ذهن جسم را وارد می دارد که عمل دیگری انجام دهد. اما در حین انجام کار دیگر ذهن همواره به فعالیت های خود جهت ساخت ایده ی خلاقانه می پردازد.
- مرحله دوم : وقتی ذهن به ظاهر مشغول کار دیگری است ممکن است در همان حین جرقه زده شود و ایده ی خلاقانه ظهور کند.
- مرحله سوم : ترکیب داده های غیر مرتبط باهم برای آفرینش روش جدید در این مرحله انجام می شود. مرتبط سازی موضوعات پایه اصلی اجرای روش و نوآوری های خلاقانه هنرمندان، دانشمندان و حتی افراد عادی است.
- مرحله چهارم : به اجرا درآوردن ایده ی ذهنی با روشی خلاقانه مرحله آخر است. ذهن ایده پرداز صرفا موثر و راهگشا نیست. شما باید جسارت و شهامت به عرصه رساندن آن ایده را هم داشته باشید. زمانی که شما یک فکر نو را اجرا می کنید ذهن شما برای خلق ایده ی جدید بعدی آماده می شود.
انواع خلاقیت در حوزه های مختلف زندگی
خلاق بودن ذهن در موارد مختلفی در زندگی کاربرد دارد. هر کدام از بخش های مختلف زندگی با آمیخته کردن خلاقیت می تواند دگرگون شود و روند رو به پیشرفتی داشته باشد.
ایفای نقش ذهن خلاق در علم و تکنولوژی
- پایبند نبودن به فرضیه ی خاص و در نظر گرفتن نظریات جدید باعث خلق نوآوری های علمی جدید می شود.
- خلاقیت باعث فهم بهتر در یادگیری مطالب آموزشی و تثبیت آن در زندگی می شود.
- ارائه ی راهکار های نوین و جدید برای درمان بیماری ها تنها با روش های خلاقانه ممکن است.
- پیشرفت و ارتقای سطح ارتباطات جهانی مدیون ذهن های خلاقی است که با استفاده از ایده های نو و به اجرا درآوردن آن توانستند اینترنت و شبکه های ارتباطی را خلق کنند. گسترس جوامع تکنولوژی و سوشال مدیا هیچ گاه از ذهن های فرسوده و معمولی حاصل نمی شود.
- خلاقیت در سیستم آموزش باعث می شود نسل تربیت شده همواره در پویش و تکاپو برای خلق نوآوری های جدید باشد.
خلاقیت در کسب کار و حوزه های اقتصادی
با توجه به دنیای پر زرق و برق امروزی و بالا رفتن سطح توقعات مردم خلاقیت رنگ و جایگاه تازه ای نسبت بازارهای های گذشته گرفته است. در گذشته محصولات و خدماتی مورد نیاز مردم به ساده ترین شکل تولید، بسته بندی و ارائه می شدند اما امروزه برای رقابت در بازار های جهانی اگر خلاقیتی در تولید بسته بندی و ارائه ی خدمات خود نداشته باشید هیچ حرفی باقی نمی ماند. در کسب کار برای خلق یک ایده ی نو و خلاقانه کافی است به نکات زیر دقت کنید :
- به عنوان یک کارآفرین هوشمندانه از فرصت های ایجاد شده استفاده کنید. یک کارآفرین یا حتی یک کارمند موفق شرایط نامطلوب را به نفع خود تغییر می دهد.
- ریسک پذیری و شهامت انجام آزمون و خطا های متفاوت و پذیرش نتیجه حتی اگر شکست سرانجامش باشد از مهم ترین خصوصیات یک بیزنس خلاق است.
- یکی از موارد مهم در اجرای ایده های نو همراه با روش های خلاقانه، آموزش و ارتقای دانسته های خود در زمینه های مختلف است. مثلا ترکیب اطلاعاتی از آثار رفتن به طبیعت برای شفای روحیات و درونیات به جهت استفاده ی آن برای فروش لوازم و تجهیزات طبیعت گردی و سفر به کار می رود.
- در زمینه کاری خود تمام زیر و بم آن را دربیاورید و راجع به آن تحقیق کنید. آموزش دیدن در زمینه ی فعالیت خود و به روز کردن اطلاعات، قدرت خلاقیت و طراحی ایده های نو را در کسب و کار شما افزایش می دهد.
- طراحی روش خلاقانه در فروش محصول می تواند از نحوه ی تولید و حتی کیفیت آن خدمات و محصول مهم تر باشد. معمولا مردم بیش از حد شیفته ظاهر خلاقانه و تبلیغات برند ها می شوند.
خلاقیت در حوزه های هنری
در هنر اولین گام برای خلق یک آثار هنری خلاقیت و متفاوت عمل کردن است. ذهن خلاق پیکاسو نام او را زنده نگه داشته است. خلق آثار هنری و ساخت صنایع دستی با روش خلاقانه و سبکی جدید دنیای هنر را دگرگون کرده است. در ادبیات هم به وجود آمدن سبک های جدید و نو که تا آن لحظه وجود نداشته است مثل اشعار سپید، زاده ی یک ذهن ایده پرداز و خلاق است.
آثار و مدل های گوناگون ذهن خلاق
همانطور که در بالاتر گفته شد خلاقیت در تمام جنبه های زندگی کاربرد دارد. تا به امروز افراد خلاق توانستند آثار و خدمات معتبر و منحصر به فردی را به جهان ارائه دهند که به سود و منفعت مردم باشد و رفاه و راحتی را برای آن ها فراهم کند که به برخی از آن ها اشاره می کنیم.
- خلق اتومبیل ها با آپشن های جدید در شرکت های بزرگی مثل تسلا و بنز و بی ام و ...
- ساخت موشک و ماهواره هایی که به بشریت خدمت کرده است.
- ساخت روش های موزیکال و جدید برای یادگیری های دروس و زبان های مختلف
- طراحی و ساخت شرکت های بزرگ با ذهن خلاق کارآفرینان آن که برای رفاه و تامین مواد مورد نیاز انسان طراحی شده است مثل آمازون و گوگل
- کشف واکسن و داروهای جدید
- خلاقیت در ساخت تیرز های تبلیغاتی و در نتیجه سود و فروش بیشتر
- ساخت ترک ها و آلبوم های موسیقی جدید مانند ریمیکس آهنگ ها بر اثر ذهن خلاق موزیسین ها
- ایجاد عمل های زیبایی نوین برای زیباتر کردن ظاهر افراد
و تمام اختراعات بشر از دیر باز تا اکنون زاده ی ذهن خلاق و نوآور است. کشتی هواپیما و فضاپیما ها لوازم الکترونیکی / تلویزیون و گوشی های همراه / کارواش های سیار / اختراع دستگاه عابر بانک و کارتخوان ها / خلاقیت در نحوه ی آبیاری گیاهان کشاورزی مثل آبیاری قطره ای یا حتی پیوند زدن میوه ها و بسیاری از ابزارآلاتی که ما به صورت روزانه از آن استفاده می کنیم و شاید به چشم هم نیاید اما بر اثر ذهن ایده پرداز و خلاق انسان زاده شده است.
کلام آخر :
کمالگرایی اگر دنیای شما را احاطه کرده است بدانید راهی از پیش نمی برید. برای ماندگار کردن نام خود و برای مفید واقع شدن به دنبال جست و جو و پاسخ های متفاوت برای خلق ایده های خود و حل یک مسئله باشید. با تغییر زاویه ی دید و اضافه کردن چاشنی خلاقیت برای ایده های خود در جهان می توانید تغییرات مثبت ایجاد کنید. به نحوه ی که همگان با استفاده از خدمات شما احساس رضایت درونی و رفاه آن ها افزایش یابد.