از همان زمان که آدم و حوا در این زمین خاکی زندگی خود را آغاز کردند تا اکنون، جدال و ستیز میان انسان ها وجود داشته است. جنگیدن اهداف مختلفی را دنبال می کند و تاثیرات زیادی را به همراه دارد. قدرت طلبی، کشورگشایی و اندوختن ثروت بیشتر از اصلی ترین اهداف جنگ و جدال بین ملیت ها بوده است. جنگیدن و در صلح بودن با دنیای اطراف یک انتخاب است اما گاهی اوقات جنگ بین انسان ها حالت تدافعی به خود می گیرد و مردم ناچار به انتخاب کردن جنگ برای حفظ منافع خود هستند. اما باید دانست جنگ در هر حالتی ویران و نابود کنند است.
معنا و مفهوم جنگ چیست و انواع مختلف آن
جنگ به معنای جدال و نبرد میان چند گروه یا چند ملیت برای پیشبرد اهداف سیاسی یا کشورگشایی و حتی تصاحب منافع مالی و اقتصادی گروه دیگر است. جنگ میان انسان ها انواع گوناگونی دارد که هر کدام می تواند آثار مخرب و متفاوتی را به همراه داشته باشد.
- اختلال در اطلاعات یکی از موارد مهم در جنگ نرم است که به آن جنگ رسانه ای یا سایبری هم گفته می شود.
- جنگ روانی و تاثیرگذاری مخرب او بر انگیزه و روحیه ی دشمن می تواند؛ از مهم ترین دلایل برای شکست دشمن باشد.
- جنگ هسته ای که در این عصر بسیار مطرح است در دسته ی انواع جنگ ها قرار می گیرد. در سازمان حقوق بین الملل، استفاده از هر گونه سلاح هسته ای که منجر به نابودی میلیون ها نفر خواهد شد ممنوع است. اما بسیاری از کشور ها این قوانین را نقص کرده اند.
- ترور خاموش یا جنگ زیستی یکی از انواع جدال بین انسان ها است. معمولا در این جدال افراد یا گروهی محدود مورد حمله قرار می گیرند؛ مانند ترور شخصیت های برجسته و دانشمندان هسته ای. در این جنگ از عوامل زیستی و بیولوژیکی که جسم انسان را ضعیف و بیمار می کند استفاده می شود.
- یکی از راه های تهاجمی و جنگی استفاده از مواد شیمیایی است که به آن جنگ شمیایی می گویند. بمب های شیمیایی در جنگ عراق و ایران موجب شهادت و جانبازی بسیاری از ایرانیان شد. بیماری های سنگین ریوی و تنفسی از آثار مخرب این ابزار جنگی است.
- تحریم و فشار های اقتصادی یک نوع جنگ بین ملیت ها و ابر قدرت ها است. در این جنگ قدرت طلبان و کشور های سلطه جو با فشار های کمرشکن اقتصادی بر جامعه ی دیگر سعی بر تضعیف کردن آن ها دارند تا بر آن ها چیره شوند.
- جنگ های داخلی که می توان گفت از جنگ برون مرزی خطرناک تر است؛ یکی از انواع جدال هایی است که می تواند حکومت و نظام کلی یک جامعه را به طور کلی ویران و تغییر دهد. مثل جنگ داخلی در افغانستان و سوریه
- جنگ سرد یا تن به تن مرسوم ترین جنگ از دیرباز تا اکنون است. این جنگ معمولا در مرزهای یک کشور این اتفاق می افتد. توپ / تانک / تفنگ و جنگنده ها از جمله ابزار هایی است که در این جنگ مخرب استفاده می شود. جنگ سرد ممکن است در خارج از شهر باشد یا حتی به داخل آن کشیده شود و ساختمان های مسکونی و مردم غیر نظامی را هم در معرض آسیب قرار دهد.
لغت جنگ کلی و عامیانه می باشد و علاوه بر انواعی که به آن اشاره شد؛ جنگ ها دسته بندی متفاوتی دارند که به صورت خلاصه به آن اشاره می کنیم.
دستبه بندی جنگ ها
- ابزار و سلاح : بیولوژیکی / هسته ای / شیمیایی/ الکترونیکی/ رباتیک
- مجریان و سربازان : ائتلافی / نیابتی / داخلی / خارجی یا همان جنگ های دولتی
- محل و محیط نبرد : دریایی / زمینی / هوایی/ شهری
- زمان و اثر گذاری در جنگ : جهانی / کوتاه و بلند مدت / فرسایشی
- جنگ های هدفمند : مذهبی و دینی / ایدئولوژیکی / استقلال و تجزیه طلبی / توسعه طلبی و کشور گشایی
آثار مخرب روانی جنگ بر ذهن و روح افراد
اگر چه جنگ خسارات زیادی در مال و جان مردم دارد اما آثار روانی که بر روح بازماندگان بر جا می گذارد به مراتب سهمگین تر است. به برخی اثرات روانی جنگ اشاره می کنیم :
- افسردگی و احساس غم شدید
- بی خوابی و مشکلات در خواب مثل دیدن کابوس و خواب های آشفته
- احساس درماندگی و خستگی شدید و بازماندن از امورات روزمره
- احساس بلاتکلیفی و پوچی / در نهایت احساس نا امیدی
- خشم و غضب زیاد و اختلال در ارتباطات با اطرافیان
- عدم تمرکز و مبتلا شدن زود هنگام به آلزایمر و فراموشی
- ایجاد دلهره و ترس های عمیق که ممکن است منجر شود به فوبیا
- ایجاد اضطراب و ترس از قرار گرفتن در عموم و انزار جامعه در نهایت ایجاد انزوا و گوشه گیری
- از دست دادن اعتماد به مردم
- تحریک پذیری و عدم منعطف بودن در انجام امور روزمره
- مبتلا شدن به عوارض اختلال پس از سانحه
- نگرانی شدید برای آینده
- از دست دادن انگیزه و شور نشاط برای ادامه ی زندگی
موارد بالا جزو دسته از آثاری هستند که جنگ در روح و روان افراد می گذارد اما جنگ آثار و عواقب مالی، جانی و جسمی هم دارد که به آن اشاره خواهیم کرد.
آثار و عوارض جسمانی ناشی از جنگ زدگی
اولین تهدید جنگ برای انسان از دست دادن جان او است. شاید ترس از مردن است که می تواند انگیزاننده ای قوی برای جنگیدن و دفاع از خود باشد. فکر کردن به آینده ای نامعلوم عوارض روحی وحشتناکی را به همراه دارد. از آنجا که جسم و روح ارتباط مستقیم با هم دارند؛ بنابراین ترسی که از جنگ و مورد حمله قرار گرفتن در درون شما اتفاق می افتد می تواند جسم شما را حتی اگر مستقیم آسیب نبیند؛ مورد حمله قرار دهد.
- پانیک شدن و حملات عصبی که در ظاهر بروز می کند از اولین نشانه های ترس از جنگ است.
- احساس درد در نواحی عضلانی و مفاصل از عوارض وحشت زدگی به علت جنگ زدگی می باشد.
- تپش قلب و همچین نفس تنگی می تواند در جسم بروز کند.
- کاهش یا افزایش غیر نرمال فشار خون که نشات گرفته از ترس های درونی است؛ از آثار تجربه ی جنگ برای جسم است.
- حالت تهوع، سرگیجه و سردرد های میگرنی به علت فشار های عصبی در جنگ اتفاق می افتد.
- اتفاق نادر اما واقعی که ممکن است در ایام جنگ برای افرادی معدودی بیافتد؛ سکته های قلبی یا حتی مغزی است که همگی به علت فشار و ترس های ناشی از جنگ است.
- شکستگی / فلجی / قطع عضو / آسیب دیدن مجرای تنفسی و در نهایت مرگ و میر از خسارات مستقیم انفجار های جنگی است.
- سقط جنین و نارسی در نوزدان از آسیب های جدی است که در هنگام جنگ به دلیل فشار و استرس زیاد برای مادران ممکن است اتفاق بیافتد.
آثار مخرب و زیان بار جنگ در معیشت مردم و امور اقتصادی
در ایام جنگ خسارات جانی و روحی یک طرف، مشکلات اقتصادی و معیشتی که از گرانی و قحطی حاصل از جنگ ایجاد می شود در طرف دیگر، افراد جنگ زده را پیش از پیش دچار زیان می کند که به برخی از آن ها اشاره می کنیم.
- قحطی و افزایش شدید قیمت ها : در شرایط جنگ برخی از افراد یک جامعه برای این که در ایام جنگ دچار کمبود نشوند معمولا دست به عمل نا زیبای احتکار می زنند. خالی شدن بازار مواد غذایی و مواد مصرفی و ابزارآلات باعث می شود به شدت نرخ قیمت کالا ها افزایش یابد و حتی ممکن است برخی از کالاها اساسا تامین نشوند.
- سیر صعودی خط فقر : در کشور جنگ زده معمولا خانواده هایی که قبل از لحاظ مالی متوسط بودند ممکن است طعم فقر را به دلیل ناتوانی در تامین مخارج و هزینه های خانواده هایشان بچشند.
- تعدیل نیرو و بیکاری : یکی از اتفاقات دردناک در دوران جنگ زدگی تعدیل نیروی اجباری است. شرکت ها و ادارات برای حفظ کسب و کار خود مجبورند تعدادی از نیرو های خود را از کار برکنار کنند تا با سیو پول بیشتر بتوانند از بیزینس خود در ایام جنگ محافظت کنند.
- کاهش ارزش پول ملی : جنگ باعث می شود پول آن کشور ارزش خود را از دست بدهد. بنابراین دارایی و سرمایه های مردم به شدت ارزشش افت می کند به همین علت باعث می شود ارزاق، خدمات، ملک، خودرو و منابع هم گران تر شود.
- ویران شدن زیر ساخت ها : مورد هدف قرار گرفتن پایگاه های نظامی، مراکز درمانی و بیمارستان ها، مراکز امنیتی، فروشگاه ها، کشتی های باربری و فردگاه ها همچنین منابع نفتی و گازی از مهم ترین خسارات جنگی است که مستقیما در وضعیت معیشت، رفاه، آسایش و حال جسمی و روحی افراد تاثیر گذار است. ویرانی زیر ساخت های یک کشور موجب نابود نظام کلان آن و مردمش خواهد شد.
- افزایش هزینه های دولت : در زمان جنگ دولت برای دفاع از کشور مجبور است بیشتر درآمد و بودجه ی دولتی خود را صرف هزینه های امنیتی و دفاعی جامعه کند. بنابراین خدمات کیفی و کمی درمانی و آموزشی، تامین مواد خوراکی، رفاه و مسکن همچنین دادن وام های کمکی بانک ها برای مردم کاهش می باید.
- کاهش شدید تولید و نبود تجارت : جنگ و اختلال در مسیر حمل و نقل همچنین درگیری در مرزها، به شدت موجب کاهش صادارت و واردات خواهد شد. در نتیجه بخش تولید و تجارت آسیب شدیدی می بنید و به همین جهت معیشت مردم به خطر می افتد.
- بی خانمان شدن و کوچ اجباری : خیلی از افراد جنگ زده به علت ویران شدن خانه و کاشانه هایشان مجبور به ترک دیار و خانه ی خود هستند تا بتوانند سر پناهی جدیدی برای خود داشته باشند. اما بعضی از افراد به علت رعب وحشت و وضعیت نا به سامانی که جنگ ایجاد می کند به صورت مقطعی شهر و یا حتی کشور خود را ترک می کنند تا در امنیت باشند به همین جهت این خانواده ها کاملا هم از لحاظ شغلی و معیشتی و هم روحی و روانی دچار آسیب های جبران ناپذیری می شوند.
روش های مهار کردن آسیب های جنگ زدگی
در اینجا لازم است به این نکته ی همیشگی اشاره کنیم که پیش گیری بهتر از درمان است. جلوگیری و میانجی گری برای عدم وقوع جنگ از اقدامات شایسته ای است که می تواند جان میلیون ها نفر را حفظ کند و در امان نگه دارد.
- ساخت خانه های ویران شده اگر چه وظیفه ی دولت است اما افراد برای ادامه زندگی نیاز به تامین پوشاک و خوارک دارند. کمک به افراد آسیب دیده از لحاظ مالی مثل جمع کردن کمک هزینه ی ساخت مدارس و تامین غذا و دارو از اقدامات انسان دوستانه برای مهار بخشی از آسیب های جنگی است.
- اهدای خون و کمک به کادر درمان در ایام جنگ برای رفع و عبور از بحران جنگ زدگی اقدامی فوق العاده است.
- بیش از هر زمان دیگری کمک روانشناسان و روان درمانگران در ایام جنگ مهم می شود. با توجه به آسیب های روحی افراد جامعه ی جنگ زده مشاوره های روانشناسی رایگان بسیار کمک کننده است.
- حداقل امکان شما شخصی باشید که از فضای دروغین رسانه های مختلف و انتشار اخبار های کاذب می پرهیزد تا رعب و وحشت کمتری در جامعه پخش شود.
- حفظ دیسیپلین از مهم ترین اقدامات مهار کردن آسیب در ایام جنگ است. دیسیپلین به معنای داشتن برنامه و روتین روزانه می باشد. اگر افراد یک جامعه از روند روزمره ی زندگی خود به مدت طولانی دور شوند و هدف و اشتیاق خود را از دست بدهند قطعا شکست کوچک ترین نتیجه جنگ برای آن ها خواهد بود.
- مدیتیشن و مراقبه های ذهنی تا پخش زیادی از اضطراب و استرس های روزانه می کاهد.
- در ایام جنگ شاید مجبور شوید در کنار اقوام و بستگان مدتی را زندگی کنید؛ بنابراین درک متقابل و حفظ احترام و وارد نشدن به حریم شخصی دیگران را در نظر بگیرید تا از جدال و فشار های مضاعف جلوگیری شود.
تاثیرات عمیق جنگ بر کودکان
کودکان به این علت که روحیات بسیار لطیف تری نسبت به بزرگسالان دارند و از لحاظ شناختی، رفتاری، هوشی، هیجانی و حتی جسمانی رشد کافی را نداشتند به شدت در معرض آسیب قرار می گیرند. با توجه به این که تروما و بازدارنده ها و رانه های ذهنی معمولا در سنین کودکی ایجاد می شود به همین دلیل درمان کودکان نسبت به بزرگسالان سخت تر است.
- استرس های شدید ناشی از صداهای انفجار، اخبار منفی و صدای های جنگنده، روحیات کودکان را به شدت ضعیف می کند و دچار اضطراب های متفاوتی خواهند شد. کاهش اشتها / تهوع / شب ادراری / لکنت زبان / انزوا و گوشه گیری / کابوس های شبانه و پرخاشگری همگی جز علائم و عوارض استرس ناشی از جنگ زدگی در کودکان می باشد.
- کمبود اشتها یا کمبود مواد غذایی کودکان را دچار سوءتغذیه می کند. نرسیدن مواد مغذی و ویتامین های مورد نیاز در سیر رشد آن ها تاثیر بسزایی دارد.
- گاها به علت جدایی اجباری خانواده ها از هم، مثلا رفتن پدر خانواده برای جنگیدن در مرز ها باعث می شود کودکان اضطراب جدایی را تجربه کنند.
- در برخی از کشور های جنگ زده به علت تخریب مراکز آموزشی و مدارس باعث می شود کودکان از لحاظ سواد و دانش افت پیدا کنند و این امر تا بزرگسالی بر روی سطح تحصیلات و پیشرفت آنان در مراحل مختلف زندگی شان موثر است.
از آنجا که به آسیب های متفاوتی از کودکان اشاره کردیم؛ در نظر بگیرید کودکان از دعوای بزرگتر ها و از سیاست های حاکم بر دنیا هیچ درکی ندارند و فقط بر اساس سطح درک شان خطر از دست دادن جان و عزیزان شان را حس می کنند. بنابراین سعی کنید حداقل امکان از صحبت در مقابل کودکان و از تماشای اخبار جلوی آن ها بپرهیزید. با صحبت کردن و در آغوش گرفتن آن ها به کودکان خود دلگرمی دهید.
چند نمونه از جنگ های زیان بار در تاریخ جهان
در ادامه به چندین جنگ اشاره خواهیم کرد که تاثیرات زیان باری به همراه داشتند.
جنگ صد ساله
این جنگ تقریبا 116 سال طول کشید و میان کشور های انگلستان و فرانسه رخ داد که علت اصلی آن بر سر قدرت طلبی انگلستان و تصاحب تاج تخت سلطنت در فرانسه بود. تقریبا 3 میلیون نفر جان خود را در این جنگ از دست دادند و این جنگ صد ساله با پیروزی فرانسه به پایان رسید.
جنگ جهانی اول
در این جنگ 30 کشور در جهان درگیر جدال شدند. علت اصلی این جنگ قدرت طلبی کشورهای اروپایی و تاثیرگذاری سیاسی در جهان بود. متفقین و متحدین دو گروه در جنگ جهانی اول بودند. این جنگ از کشور مجارستان شروع شد و در این جنگ مجارستان و گروه متحدین شکست خوردند. این جنگ 20 میلیون نفر را به کشتن داد و بیش از 20 میلیون نفر را زخمی و بی خانمان کرد.
جنگ جهانی دوم
این جنگ به لحاظ کشتار جمعی، تغییر سیاست های جهانی و اقتصاد همچنین دینداری به تاثیرگذار ترین جنگ معاصر در تاریخ جهان معروف شد. جنگ جهانی دوم را آلمان به علت کشور گشایی و گسترش سیاست های نژاد پرستانه هیتلر آغاز کرد. گرچه این جنگ بین آلمان و روسیه یا همان شوروی بود اما تمام جهان را حتی مذاهب و گروه های دینی از جمله یهودیان را درگیر این جنگ وحشیانه ی هیتلر کرد. جنگ جهانی دوم یکی از پر خسارت ترین و حشیانه ترین جنگ ها در تاریخ شد. حدود 90 میلیون نفر در این جنگ جان باختند و در نهایت هیتلر مغلوب این جنگ شد.
بمباران هیروشیما و ناکازاکی
یکی از وقایع دردناک برای جهان بمباران هسته ای و اتمی امریکا بر ژاپن بود که در جنگ جهانی دوم اتفاق افتاد. این جنگ غیر انسانی حدود 80 هزار نفر را به علت تشعشعات شیمیایی در همان ساعات اولیه کشت. یکی از دلایل ارائه شده توسط امریکا برای انجام این عمل وحشیانه، پایان دادن به جنگ جهانی و قدرت نمایی بر تمام کشور های جهان بود.
جنگ های معاصر در ایران
جنگ 8 ساله ی دفاع مقدس که به علت قدرت طلبی و استعمارگری صدام بود باعث جدال و جنگ میان ایران و عراق شد. هزاران نفر شهید شدن اما در نهایت با پیروزی ایران این جنگ به اتمام رسید.
و اما جنگ ایران و اسرائیل و آمریکا که به تازگی در سال های 1404 و 1405 هجری شمسی شکل گرفته است که تا اکنون تلفات جانی، مالی و زیرساختی زیادی به همره داشته است.
کلام آخر
امید به این که صلح، جای جنگیدن را بگیرد و قدرت طلبی سیاستمداران مهار شود. اگر شما روزی ناچار به جنگیدن شدید بدانید که در پس تمام سختی هایی که از جدال بین انسان ها نصیب تان می شود؛ درس های بزرگی نهفته است که با صبر و توکل به خدا می توانید حتی زمانی که در جنگ هستید به من بهتر خود نزدیک شوید.